1. Bài hát Hò kéo pháo
Ca khúc “Hò kéo pháo” được sáng tác bởi nhạc sĩ Hoàng Vân trong bối cảnh kháng chiến chống Pháp. Khi ấy, ông mới ngoài 20 tuổi và tham gia chiến dịch tại Điện Biên. Qua những trải nghiệm thực tế, nhạc sĩ đã chứng kiến tinh thần và cuộc sống của người dân, nổi bật là hình ảnh những chiến sĩ cùng nhau vượt qua đêm tối để kéo pháo, bất chấp cái lạnh và sương ướt, luôn kiên định bám chặt vào dây.
Nhạc sĩ Hoàng Vân đã truyền tải lại những đêm đầy ắp âm thanh hò “dô ta nào, hai ba nào...”, bên cạnh tiếng mõ tre vang lên, hình ảnh hàng trăm chiến sĩ cúi mình, chân vững vàng, đang đồng sức kéo pháo.
Các âm thanh và hình ảnh này đã khắc họa một bức tranh sống động và mạnh mẽ về tinh thần chiến đấu. “Hò kéo pháo” được ra đời ngay trên mặt trận, mang trong mình những lời ca đầy sức truyền cảm: 'Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo/Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi. Dốc cao nhưng quyết tâm còn cao hơn núi. Vực sâu nhưng chí căm thù còn sâu hơn vực…”.

2. Ca khúc Giải phóng Điện Biên
Ca khúc “Giải phóng Điện Biên” luôn vang vọng trong những dịp kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ, một dấu mốc quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã chia sẻ trong hồi ký “Âm thanh cuộc đời” về bối cảnh sáng tác bài hát này: “Vào ngày 7/5/1954, khi chúng tôi đang tham gia lao động, một đồng chí liên lạc từ mặt trận thông báo: ‘Mường Thanh địch đã đầu hàng! Điện Biên được giải phóng rồi!’. Đoàn văn công đã dừng lại, ôm chầm nhau trong niềm vui sướng... Tôi tiếp tục đàn và hát. Đêm hôm đó, bên ánh lửa bập bùng, tôi miệt mài viết bài hát, tay cầm violin, miệng ngân nga để không làm phiền các đồng đội đang ngủ. Củ sắn nướng ở bên bếp lửa chính là nguồn cảm hứng giúp tôi hoàn thành tác phẩm này.
Ca khúc “Giải phóng Điện Biên” đã ra đời từ khoảnh khắc lịch sử ấy. Đoạn kết của bài hát mang theo ý nghĩa hào hùng với những câu hát: “Núi sông bừng lên/Đất nước sáng ngời/Cánh đồng Điện Biên, cờ chiến thắng rực rỡ giữa trời”. Bài hát này không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn giữ vai trò là nhạc hiệu chính thức hàng ngày của Đài Tiếng nói Việt Nam.

3. Bài hát Hành quân xa
“Hành quân xa” là một trong những tác phẩm nổi bật của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, bên cạnh “Giải phóng Điện Biên” và “Trên đồi Him Lam”, tất cả đều khắc họa tinh thần kháng chiến của dân tộc.
Bài hát được sáng tác trong một hoàn cảnh đặc biệt. Khi cùng các chiến sĩ hành quân từ Đại Từ (Thái Nguyên) qua đèo Khế đến Thượng Bằng La (Yên Bái), Đỗ Nhuận đã cho ra đời ca khúc này. Trong suốt chuyến đi, đoàn quân chưa xác định được điểm đến cuối cùng. Tuy nhiên, giữa cuộc hành quân, một chiến sĩ đã lớn tiếng nói: “Đời ta, không giặc là ta đi!” Câu nói đó đã tạo nguồn cảm hứng cho nhạc sĩ sáng tác “Hành quân xa”, một bản hành khúc ý nghĩa dành cho các chiến sĩ trong giai đoạn kháng chiến.
Với lời ca đơn giản nhưng súc tích, “Hành quân xa” không chỉ mang lại sức mạnh tinh thần mà còn cổ vũ các chiến sĩ vượt qua mọi khó khăn trong hành trình. Đồng thời, “Trên đồi Him Lam” lại mang đến một lời hứa về chiến thắng đang ở phía trước cho quân đội.

4. Trận đánh trên đồi Him Lam
Trong bối cảnh Chiến dịch Điện Biên Phủ, nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã sáng tác bài hát “Trên đồi Him Lam”, cùng với bài hát nổi tiếng “Giải phóng Điện Biên”. Trận Him Lam đánh dấu chiến thắng đầu tiên của quân đội ta trong chiến dịch lịch sử này. Lúc bấy giờ, Đỗ Nhuận cùng với Trần Ngọc Xương và Nguyễn Văn Tiến thuộc nhóm sáng tác đã có mặt tại hiện trường, họ đã cất tiếng hát và chơi nhạc để tiếp thêm sức mạnh cho các chiến sĩ hướng về trận đánh. Một chiến sĩ trong đoàn đã nhắn nhủ: “Hãy sáng tác thật nhiều nhé, khi trở về chúng tôi sẽ mang quà cho các anh.”
Đáng buồn thay, người chiến sĩ ấy đã hy sinh trong chiến đấu, đó chính là liệt sĩ Phan Đình Giót, người đã hy sinh anh dũng bằng cách che chắn cho đồng đội. Sau này, Đỗ Nhuận hiểu rõ câu chuyện và đã sáng tác “Trên đồi Him Lam” ngay tại chiến trường, giữa cảnh tượng tan hoang của chiến tranh và khói đạn ngợp trời: 'Hôm qua chiến thắng Điện Biên. Đánh chiếm đồi Him Lam, ta dũng cảm xông pha. Đột phá vào sâu, tiến công mạnh mẽ. Ba tháng gian khó, cuối cùng chúng ta diệt hết quân thù...'

5. Qua miền Tây Bắc
Nhạc sĩ Nguyễn Thành đã sáng tác bài hát “Qua miền Tây Bắc” trước khi diễn ra chiến dịch Điện Biên Phủ. Tác phẩm này mang đậm tính thơ và hiện thực, phản ánh trọn vẹn tình yêu nước sâu sắc của các chiến sĩ. Ông đã viết bài hát tại đỉnh đèo Khâu Vác, nơi có độ cao hơn 2.000 mét, được coi là cửa ngõ vào Điện Biên Phủ.
Để viết nên ca khúc này, Nguyễn Thành đã có cơ hội trải nghiệm miền Tây Bắc đến ba lần. Bài hát không chỉ ghi lại những cảm xúc chân thành mà còn thể hiện tình nghĩa gắn bó với vùng đất Tây Bắc.
“Qua miền Tây Bắc” còn phản ánh tinh thần quyết tâm và sự đoàn kết của quân và dân trong chiến dịch giải phóng Điện Biên: 'Qua miền Tây Bắc, núi vút ngàn trùng xa/Suối sâu đèo cao, bao khó khăn ta vượt qua/Bộ đội ta vâng lệnh Cha già/Về đây giải phóng quê nhà/Đất nước miền Tây Bắc đau thương từ bao lâu dưới ách loài giặc tàn ác/Quân với dân một lòng không phân biệt xuôi ngược/Cùng đồng tâm tiêu diệt hết quân thù'.

