1. Bài hát Hò kéo pháo
Ca khúc "Hò kéo pháo" được sáng tác bởi nhạc sĩ Hoàng Vân trong bối cảnh đầy cảm xúc và ý nghĩa. Vào thời điểm sáng tác, Hoàng Vân là một thanh niên mới đôi mươi, tham gia vào cuộc kháng chiến tại Điện Biên Phủ. Qua những trải nghiệm thực tế, ông đã ghi lại hình ảnh chân thực về cuộc sống và tinh thần chiến đấu kiên cường của nhân dân, nổi bật là hình ảnh các chiến sĩ mải miết kéo những khẩu pháo lớn giữa đêm tối, mặc cho cái lạnh và mưa sương thấm ướt trang phục nhưng vẫn kiên định bám chặt vào dây kéo.
Nhạc sĩ đã cảm nhận và tái hiện lại những đêm dài ấy với âm thanh rộn ràng của những tiếng hò "dô ta nào, hai ba nào...", hòa cùng tiếng mõ tre và hình ảnh hàng trăm chiến sĩ hăng say, dáng người cúi thấp, nhưng vẫn vững vàng trên mặt đất, cùng nhau nỗ lực kéo những khẩu pháo.
Sự kết hợp giữa âm thanh và hình ảnh trong "Hò kéo pháo" đã vẽ nên một bức tranh đầy hùng vĩ, mang đến không khí sôi động và mạnh mẽ của quyết tâm chiến đấu. Bài hát được sáng tác ngay tại mặt trận, với những ca từ mạnh mẽ như: 'Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo/Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi. Dốc cao nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi. Vực sâu nhưng chí căm thù còn sâu hơn vực…'. Những lời ca này như một lời hiệu triệu, khơi dậy tinh thần chiến đấu trong lòng người nghe.

2. Ca khúc Giải phóng Điện Biên
Ca khúc “Giải phóng Điện Biên” là một bản nhạc bất hủ, luôn vang vọng trong các dịp lễ kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ. Nhạc sĩ Đỗ Nhuận, trong hồi ký “Âm thanh cuộc đời”, đã chia sẻ về bối cảnh đặc biệt xung quanh sự ra đời của tác phẩm này: “Vào ngày 7 tháng 5 năm 1954, khi chúng tôi đang chăm chỉ rải đá, thì một đồng chí liên lạc từ mặt trận đã thông báo rằng: ‘Mường Thanh đã đầu hàng! Điện Biên được giải phóng rồi!’. Ngay lập tức, đoàn văn công đã dừng lại, ôm chầm nhau trong một niềm vui sướng trào dâng... Tôi liền tiếp tục cầm đàn và hát. Đêm hôm đó, dưới ánh sáng bếp lửa đỏ rực, tôi đã cặm cụi viết bài hát này suốt đêm, vừa chơi violin vừa hát khẽ để không làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của các anh em. Củ sắn nướng trong bếp lửa đã trở thành nguồn động lực không nhỏ giúp tôi hoàn thiện tác phẩm.”
Bài hát “Giải phóng Điện Biên” đã chính thức ra đời từ những giây phút mang đậm cảm xúc đó. Điểm nhấn của ca khúc chính là những dòng kết thúc đầy hào hùng: “Núi sông bừng lên/Đất nước sáng ngời/Cánh đồng Điện Biên, cờ chiến thắng rực rỡ giữa trời”. Đặc biệt, ca khúc này còn được sử dụng làm nhạc hiệu chính thức hàng ngày của Đài Tiếng nói Việt Nam, điều này đã khẳng định vị thế quan trọng của nó trong nền âm nhạc cách mạng Việt Nam.

3. Bài hát Hành quân xa
“Hành quân xa” là một trong những tác phẩm tiêu biểu của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, bên cạnh “Giải phóng Điện Biên” và “Trên đồi Him Lam”, tất cả đều phản ánh tinh thần quật cường trong cuộc kháng chiến chính nghĩa của dân tộc.
Bài hát được sáng tác trong hoàn cảnh đặc biệt khi nhạc sĩ đang hành quân cùng các chiến sĩ từ Đại Từ (Thái Nguyên) qua đèo Khế đến Thượng Bằng La (Yên Bái). Trong thời gian này, đoàn quân chưa rõ điểm dừng chân cuối cùng. Nhưng giữa lúc nghỉ ngơi, một chiến sĩ đã hô lên: “Đời ta, không giặc là ta đi!” Câu hát mạnh mẽ ấy đã thắp lên nguồn cảm hứng cho Đỗ Nhuận, dẫn đến việc ra đời của “Hành quân xa” - một bản hành khúc mang âm hưởng cổ vũ tinh thần cho người lính trong thời kỳ kháng chiến.
Với giai điệu và ca từ giản dị nhưng đầy sâu sắc, “Hành quân xa” đã chạm đến tâm tư của các chiến sĩ, tiếp thêm sức mạnh cho họ vượt qua mọi khó khăn trong quá trình hành quân. Đồng thời, “Trên đồi Him Lam” cũng mang đến dự cảm về một chiến thắng đang chờ đón lực lượng quân đội ta.

4. Trận đánh trên đồi Him Lam
Trong số những tác phẩm nổi tiếng trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, bài hát “Trên đồi Him Lam” của nhạc sĩ Đỗ Nhuận nổi bật, cùng với ca khúc “Giải phóng Điện Biên”. Nhạc phẩm này được sáng tác trong thời khắc lịch sử quan trọng khi quân và dân ta đang thực hiện Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trận Him Lam, biểu trưng cho tinh thần kiên cường của dân tộc, chính là chiến thắng khai đầu cho chiến dịch vang dội này. Lúc bấy giờ, Nhạc sĩ Đỗ Nhuận cùng các đồng nghiệp như Trần Ngọc Xương và Nguyễn Văn Tiến đã có mặt tại chiến trường, vừa sáng tác vừa biểu diễn để khích lệ tinh thần cho các chiến sĩ đang xung trận. Một chiến sĩ trong đoàn đã đầy tâm huyết nói với họ: “Hãy viết thật nhiều bài hát nhé, khi trở về, chúng tôi sẽ mang quà cho các anh.”
Tuy nhiên, hành trình của người chiến sĩ ấy đã khép lại một cách bi thương khi anh hy sinh trong trận chiến. Anh là liệt sĩ Phan Đình Giót, người đã anh dũng lấy thân mình chèn lấp lỗ châu mai. Chỉ sau này, khi hiểu được điều đó, Đỗ Nhuận đã viết nên ca khúc “Trên đồi Him Lam” ngay tại nơi chiến trường đổ nát, giữa khói lửa mịt mù và những tàn tích còn lại của trận đánh: 'Hôm qua chiến thắng Điện Biên. Đánh chiếm đồi Him Lam, ta dũng cảm xông pha. Đột phá vào sâu, tiến công mạnh mẽ. Ba tháng gian khó, cuối cùng chúng ta diệt hết quân thù...'.

5. Qua miền Tây Bắc
Ca khúc “Qua miền Tây Bắc” được nhạc sĩ Nguyễn Thành sáng tác trước thềm chiến dịch Điện Biên Phủ, mang trong mình sự hòa quyện giữa thơ ca và hiện thực. Bài hát thể hiện sâu sắc tình yêu quê hương đất nước cháy bỏng của các chiến sĩ. Đặc biệt, nhạc sĩ đã viết nên tác phẩm này tại đỉnh đèo Khâu Vác, nơi có độ cao hơn 2.000 mét – cửa ngõ dẫn vào Điện Biên Phủ huyền thoại.
Nguyễn Thành đã có ba chuyến hành trình qua miền Tây Bắc để hoàn thiện ca khúc này, mỗi chuyến đi đều ghi dấu những cảm xúc chân thành và tình nghĩa sâu sắc dành cho vùng đất Tây Bắc.
“Qua miền Tây Bắc” không chỉ là một bài hát, mà còn là biểu tượng cho tinh thần quyết tâm, đoàn kết của quân và dân Việt Nam trong chiến dịch giải phóng Điện Biên. Những câu hát đầy ý nghĩa như: 'Qua miền Tây Bắc, núi vút ngàn trùng xa/Suối sâu đèo cao, bao khó khăn ta vượt qua/Bộ đội ta vâng lệnh Cha già/Về đây giải phóng quê nhà/Đất nước miền Tây Bắc đau thương từ bao lâu dưới ách loài giặc tàn ác/Quân với dân một lòng không phân biệt xuôi ngược/Cùng đồng tâm tiêu diệt hết quân thù' đã khắc họa rõ nét tinh thần đồng lòng trong kháng chiến.

