Buzz
1. Bài soạn 'Tức cảnh Pác Bó' của Hồ Chí Minh số 5
1. Tác giả
Bác Hồ (1890 – 1969), có quê hương tại làng Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Ông là con của ông Nguyễn Sinh Sắc và bà Hoàng Thị Loan, xuất thân từ một gia đình nho giáo nhưng có hoàn cảnh khó khăn. Ngay từ khi còn nhỏ, Bác Hồ đã bộc lộ tư tưởng yêu nước và trở thành vị lãnh đạo đầu tiên của Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước bị áp bức, Bác đã quyết định rời khỏi quê hương để tìm kiếm con đường cứu nước. Dù không phải là một thi sĩ chuyên nghiệp, song tình yêu thơ văn và khát khao phục vụ cách mạng của Người đã để lại nhiều tác phẩm giá trị.
2. Tác phẩm
Vào tháng 2 năm 1941, sau ba thập kỷ hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Bác Hồ trở về Việt Nam để dẫn dắt cuộc kháng chiến tại quê nhà. Người sống trong những điều kiện khó khăn tại hang Pác Bó, một địa điểm nhỏ nằm gần biên giới Việt – Trung (huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng).
Tại đây, Bác Hồ phải trải qua cuộc sống kham khổ, với bữa ăn chủ yếu là cháo ngô và măng rừng. Bàn làm việc của Người chỉ là một phiến đá bên dòng suối gần hang (suối Lê-Nin). Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' không chỉ miêu tả cuộc sống của Bác mà còn thể hiện sự vui sướng trong hành trình cách mạng.
Câu 1: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2
Bài thơ thuộc thể thơ nào? Hãy liệt kê một số bài thơ cùng thể loại mà em đã học.
Bài làm:Bài thơ thuộc thể tứ tuyệt, loại thơ truyền thống Trung Quốc với 4 câu, mỗi câu có 7 chữ. Trong thể thơ này, tiếng cuối của các câu 1, 2, 4 hoặc 2, 4 phải hiệp vần. Một số bài thơ khác thuộc thể loại này mà em đã học bao gồm: Cảnh Khuya, Nguyên Tiêu (Rằm Tháng Giêng), Sông núi nước Nam (Nam quốc sơn hà), Bánh trôi nước, Ngẫu nhiên viết nhân buổi về quê (Hồi hương ngẫu thư), Tĩnh dạ tứ (Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh), ...Câu 2: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2Nhận xét về giọng điệu chính của bài thơ. Tâm trạng của Bác Hồ ở Pác Bó được thể hiện như thế nào qua bài thơ? Tại sao Bác lại cảm nhận cuộc sống gian khổ ấy 'thật là sang'?
Bài làm:Giọng điệu của bài thơ mang âm hưởng vui tươi, tự nhiên và pha chút hóm hỉnh. Tâm trạng của Bác Hồ thể hiện sự lạc quan và yêu đời, dù phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt. Người vẫn cố gắng hết sức để phục vụ đất nước. Sự lạc quan của Bác được thể hiện qua sự hòa hợp với thiên nhiên, khiến những khó khăn trở thành động lực phấn đấu. Cuộc sống gian khổ tại Pác Bó được Bác cảm thấy là 'thật là sang' nhờ niềm tin vững chắc vào lý tưởng cách mạng, niềm vui từ cuộc sống hòa mình với thiên nhiên và sự cống hiến thầm lặng cho tổ quốc.
Câu 3: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2Qua bài thơ, có thể nhận thấy Bác Hồ cảm thấy thoải mái và thích thú khi sống giữa thiên nhiên. Nguyễn Trãi cũng đã từng ngợi ca 'thú lâm tuyền' (niềm vui sống giữa rừng và suối) trong tác phẩm Côn Sơn ca. Hãy cho biết sự giống và khác nhau giữa 'thú lâm tuyền' ở Nguyễn Trãi và ở Bác Hồ.
Bài làm:'Thú lâm tuyền' biểu hiện tình cảm cao cả, một nét đẹp trong truyền thống văn hóa. Bài thơ ‘Tức cảnh Pác Bó’ không chỉ thể hiện 'thú lâm tuyền' mà còn phản ánh niềm vui đơn giản của Bác Hồ khi sống giữa thiên nhiên. Bác hòa mình vào cuộc sống núi rừng, biến những khó khăn thành động lực phấn đấu. Sự tương đồng giữa Nguyễn Trãi và Bác Hồ là cả hai đều thể hiện niềm vui trong việc sống giữa thiên nhiên một cách tự nhiên và thanh thoát. Tuy nhiên, Bác Hồ không phải là một ẩn sĩ, mà là một nhà cách mạng vĩ đại đang hoạt động hết mình cho sự nghiệp cách mạng. Chính điều này đã biến niềm vui đơn giản của Người thành giá trị lớn lao, vì Bác luôn tin tưởng vào tương lai rực rỡ của đất nước.
Phần tham khảo mở rộng
Câu 1: Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ Tức cảnh Pác Bó
Bài làm:Nội dung bài thơ mang đến hình ảnh cuộc sống giản dị nhưng đầy lạc quan và tự tin của người chiến sĩ cách mạng. Bác Hồ hòa mình vào thiên nhiên, nỗ lực vì cách mạng với tâm hồn lạc quan và không ngừng cố gắng. Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng ngôn ngữ giản dị, trong sáng và thể loại tứ tuyệt rất phù hợp với tâm trạng, đồng thời có sự vui tươi, phấn chấn trong cách diễn đạt. Ý thơ tự nhiên và phóng khoáng tạo nên sức hút.
Câu 2: Viết đoạn văn cảm nhận về cuộc sống của Bác qua bài thơ Tức cảnh Pác Bó
Bài làm:Bài thơ thể hiện cuộc sống giản dị và thanh cao, cùng tâm trạng ung dung, lạc quan của Bác Hồ trong những năm tháng hoạt động cách mạng ở Pác Bó. Bác đã chọn sống giữa rừng núi hoang dã, dù hoàn cảnh vật chất khó khăn nhưng không làm giảm đi niềm tin và sự vui vẻ trong lòng Người. Đối với Bác, bản chất của cuộc sống không phải là điều cốt yếu mà chính là tinh thần hi sinh và nỗ lực vì độc lập dân tộc. Niềm vui lớn nhất của Người không chỉ đơn thuần là 'thú lâm tuyền', mà là sự hài lòng với cuộc sống và đóng góp của mình vào sự nghiệp cách mạng.
Câu 3: Phân tích ý nghĩa từ “sang” trong câu thơ: Cuộc đời cách mạng thật là sang
Bài làm:Bác Hồ coi cuộc sống cách mạng là một niềm hạnh phúc lớn lao, bởi đó là hành trình của hi sinh và cống hiến cho tổ quốc. Từ “sang” không chỉ đơn thuần chỉ giá trị vật chất, mà còn thể hiện sự cao quý về tinh thần, niềm tin và lý tưởng sống cách mạng. Niềm tin vào tương lai tươi sáng đã giúp Bác đánh giá cuộc sống gian khổ nơi Pác Bó như một hành trình có ý nghĩa, là nơi Bác dốc lòng vì sự nghiệp lớn lao. Chữ “sang” thể hiện tư duy tích cực và tầm nhìn cao cả của Bác Hồ về cuộc sống và lý tưởng cách mạng.
2. Bài luận 'Tức cảnh Pác Bó' của Hồ Chí Minh số 4
Câu 1. Em có cảm nhận như thế nào về giọng điệu và tinh thần của bài thơ? Có những yếu tố nào giúp em nhận thức điều ấy?
Trả lời:
Để hiểu một bài thơ, bước đầu tiên là đọc thật cẩn thận và cảm nhận giọng điệu chủ đạo cũng như tinh thần chung của nó. Không cần đi sâu vào phân tích ngay từ ban đầu, chỉ cần một cái nhìn tổng quát qua cảm nhận cá nhân. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' không chỉ tuân thủ những quy tắc của thể loại tứ tuyệt mà còn mang đến sự tự do và nét mới mẻ. Nhìn tổng thể, bài thơ thể hiện giọng điệu giản dị và thoải mái, tràn đầy niềm vui và sự lạc quan.
Câu thơ mở đầu 'Sáng ra bờ suối, tối vào hang' với nhịp điệu 4/3 tạo ra hình ảnh thi vị, thể hiện sự thư thái, hòa hợp của Hồ Chí Minh với thiên nhiên. Câu tiếp theo 'Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng' thêm vào một chút hài hước và hạnh phúc: thực phẩm luôn có sẵn, dồi dào, phản ánh tinh thần sẵn sàng. Câu thứ ba 'Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng' tả lại cuộc sống lao động, nhưng với giọng điệu và hình ảnh, bức tranh ấy vẫn ngập tràn niềm vui và chân thực.
Câu 2. Mặc dù cuộc sống ở Pác Bó gặp nhiều khó khăn, Hồ Chí Minh vẫn duy trì niềm vui và xem đó là điều 'sang'. Em hiểu được điều này như thế nào? Bác Hồ là người như thế nào?
Trả lời:
Khi cuộc sống ở Pác Bó còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, Hồ Chí Minh vẫn giữ vững niềm vui và đánh giá đó là một điều 'sang'. Nguyên nhân có thể được lý giải như sau:
Trải qua ba thập kỷ chinh chiến khắp nơi, khi trở về Tổ quốc để trực tiếp dẫn dắt phong trào cách mạng, niềm vui của Người không chỉ xuất phát từ cuộc sống bình dị ở Pác Bó, mà còn từ sự tin tưởng vào một thời điểm giải phóng dân tộc đang đến gần. Giấc mơ của Người sắp trở thành hiện thực. Trước cảnh tượng vui tươi ấy, những khó khăn hàng ngày trở nên nhẹ nhàng hơn, bởi đó là phần của cuộc sống cách mạng. Đối với Hồ Chí Minh, cách mạng và cứu dân là niềm vui, là lý tưởng sống, điều khiến Người tự hào.
Hơn nữa, trong tâm hồn Hồ Chí Minh luôn tồn tại niềm 'thú lâm tuyền', tức là sự yêu thích sự gần gũi với thiên nhiên. Người luôn cảm thấy vui vẻ khi sống giữa thiên nhiên, dòng suối và rừng núi. Bác từng chia sẻ rằng ước mơ của Người là có một ngôi nhà nhỏ bên thiên nhiên tươi đẹp, nơi có non xanh nước biếc, để câu cá, trồng rau, và hòa mình vào cảnh đẹp tự nhiên. Do đó, Bác cảm thấy hạnh phúc và tự hào với cuộc sống gian khổ, vì đó chính là cuộc sống cách mạng.
Câu 3. Hãy tìm kiếm và ghi lại những câu thơ diễn tả niềm vui với cái nghèo, với cuộc sống hòa hợp với thiên nhiên. Theo em, có những điểm giống và khác nhau nào giữa niềm vui của Hồ Chí Minh và 'thú lâm tuyền' của người xưa?
Trả lời:
Em đã tìm kiếm và ghi lại một số câu thơ cổ nói về niềm vui với cái nghèo, với cuộc sống hòa hợp với thiên nhiên (ví dụ: Bao giờ nhà dựng đâu non / Pha trà nước suối, gối hòn đá ngơi - Nguyễn Trãi; Thu ăn măng trúc, đông ăn giá / Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao - Nguyễn Bỉnh Khiêm).
Giữa niềm vui của Hồ Chí Minh và 'thú lâm tuyền' của người xưa có những yếu tố tương đồng như sự yêu mến thiên nhiên, sống gần gũi và hòa nhập với nó. Song, nét khác biệt là người xưa thường sống như ẩn sĩ, xa lánh cuộc đời (thường gọi là “lánh đục về trong”); trong khi Hồ Chí Minh không rời bỏ cuộc sống, mà luôn đối mặt với những thử thách, gian khổ trong cuộc chiến đấu vì dân và nước.
3. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' của Hồ Chí Minh số 6
I - KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG
1. Hồ Chí Minh, một nhân vật cách mạng vĩ đại, nhà thơ và nhà văn hóa của Việt Nam cũng như thế giới, đã có hơn ba mươi năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài. Trong giai đoạn đầy thử thách, Người đã sống và làm việc tại hang Pác Bó, một địa điểm ở huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' được sáng tác trong bối cảnh này.
2. Tác phẩm này được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, một hình thức thơ bao gồm bốn câu (tứ tuyệt), mỗi câu có bảy chữ (thất ngôn). Thể thơ này rất phổ biến ở Trung Quốc và đã trở thành một trong những hình thức thơ đặc sắc trong văn học trung đại Việt Nam.
Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó', với âm điệu giản dị và tinh thần tươi vui, phản ánh sự lạc quan và bình thản của Bác giữa những khó khăn trong cuộc sống cách mạng tại Pác Bó. Nó không chỉ là bức tranh về hoạt động cách mạng mà còn thể hiện cuộc sống hòa hợp với thiên nhiên, với niềm vui vô bờ bến của nhà thơ, người chiến sĩ Hồ Chí Minh.
II - HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' thuộc thể thơ tứ tuyệt Đường luật, tương tự như một số tác phẩm khác như 'Nam quốc sơn hà', 'Thiên Trường vãn vọng', 'Bánh trôi nước', 'Cảnh khuya', 'Nguyên tiêu', 'Vọng Lư sơn bộc bố', 'Tĩnh dạ tứ', 'Hồi hương ngẫu thư',...
2. Bài thơ mang một giọng điệu vui tươi. Dù cuộc sống gặp nhiều khó khăn, như sinh sống trong hang đá lạnh lẽo, ăn uống hạn chế với cháo ngô và măng rừng, cùng với điều kiện làm việc thiếu thốn khi chỉ có bàn đá chênh vênh. Tuy nhiên, tâm trạng của Bác luôn lạc quan. Với Người, những thử thách ấy không phải là gánh nặng mà là một phần của cuộc sống cách mạng đầy hạnh phúc. Niềm vui lớn nhất của Người chính là có thể tham gia và lãnh đạo phong trào cách mạng tại quê hương. Đối với Bác, cuộc sống đó thật sự hòa hợp với thiên nhiên, giữa suối và núi non, mang lại cảm giác đầy đủ và đẹp đẽ. Bác tìm thấy niềm vui khi ở trong khung cảnh rừng núi, và cảm thấy hạnh phúc hơn khi đang thực hiện sự nghiệp cách mạng, chuẩn bị cho sự giải phóng dân tộc và độc lập của Việt Nam vào tháng 8 năm 1945.
4. Bài soạn 'Tức cảnh Pác Bó' của Hồ Chí Minh số 1
I. Về tác giả Hồ Chí Minh
- - Hồ Chí Minh (1890-1969), tên khai sinh là Nguyễn Sinh Cung.
- - Quê quán: Làng Kim Liên (làng Sen), xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
- - Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác:
- Ông là vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam.
- Sau ba thập kỷ hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Bác đã trở về lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước.
- Ngoài sự nghiệp cách mạng, Người còn để lại một di sản văn học phong phú, khẳng định ông là một trong những nhà văn và nhà thơ tiêu biểu của dân tộc.
- - Phong cách sáng tác: Bài thơ thường thể hiện tình yêu thiên nhiên đất nước với sự nhẹ nhàng, bay bổng và lãng mạn.
II. Về bài thơ Tức cảnh Pác Bó
- Hoàn cảnh sáng tác:
- Sau ba mươi năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài, vào tháng 2 năm 1941, Bác Hồ trở về Tổ quốc, trực tiếp dẫn dắt phong trào cách mạng trong nước. Dịch chuyển trong điều kiện khắc nghiệt, nhưng Người vẫn giữ được thái độ lạc quan. Bài thơ Tức cảnh Pác Bó được sáng tác trong thời kỳ này.
- Thể thơ: Bài thơ được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
- Giá trị nội dung:
- Bài thơ phản ánh tinh thần lạc quan và phong thái thanh thản của Bác trong bối cảnh cách mạng đầy gian nan.
- Giá trị nghệ thuật:
- Sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
- Giọng thơ trong sáng, chứa đựng chiều sâu cảm xúc, thể hiện sự lạc quan giữa cảnh nghèo khó.
- Ngôn từ thật giản dị, gần gũi.
Câu 1 (trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2):
- Bài thơ Tức cảnh Pác Bó thuộc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
- Một số bài thơ cùng thể loại: Nam quốc sơn hà, Cảnh khuya, Nguyên tiêu, Bánh trôi nước, Thiên trường vãn vọng, Tĩnh dạ tứ, Hồi hương ngẫu thư…
Câu 2 (trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2):
- Giọng điệu tổng thể của bài thơ là vui tươi, kèm theo chút hóm hỉnh và hài hước.
- Tâm trạng của Bác Hồ tại Pác Bó:
+ Câu thơ 'sáng ra bờ suối, tối vào hang' mang nghĩa cuộc sống giản dị, gần gũi với thiên nhiên.
+ Tuy cơm cháo thiếu thốn với hình ảnh 'cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng', nhưng Người vẫn giữ được niềm yêu đời, lạc quan.
+ Hình ảnh 'bàn đá chông chênh' thể hiện những thử thách trong hoàn cảnh sống, đồng thời cũng là những khó khăn trong cuộcFight đấu chống ngoại xâm.
→ Mặc dù phải đối mặt với nhiều gian khổ, Bác vẫn sống một cách thanh thản, tự tại và hòa quyện với thiên nhiên.
- Bác cảm thấy cuộc sống gian khổ ấy 'thật là sang' bởi:
+ Bác đặt lợi ích dân tộc lên trên hết.
+ Niềm vui lớn nhất của Người chính là tìm ra con đường cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
+ Sống hòa hợp và hạnh phúc bên thiên nhiên cũng làkhía cạnh đáng quý.
→ Sự hy sinh khiêm tốn của Người - một tấm lòng cao cả và vĩ đại.
Câu 3 (trang 29 sgk Ngữ Văn 8 tập 2):
Thú vui 'lâm tuyền' của Hồ Chí Minh và Nguyễn Trãi:
- Điểm giống nhau:
+ Cả hai đều sống hài hòa và vui vẻ với thiên nhiên.
+ Họ thuận theo tự nhiên, coi thiên nhiên như ngôi nhà của mình.
- Điểm khác nhau:
+ Nguyễn Trãi: Vì cảm thấy bất lực trước thực tại nên đã rút lui về ẩn dật, 'lánh đục về trong', tìm về cuộc sống ẩn sĩ 'an bần lạc đạo'.
+ Hồ Chí Minh: Sống giữa thiên nhiên do nhu cầu cách mạng, mặc dù trải qua nhiều thiếu thốn về vật chất. Người hoạt động cách mạng, tìm kiếm con đường cứu nêu đất nước và phục vụ nhân dân.
5. Bài soạn 'Tức cảnh Pác Bó' của Hồ Chí Minh số 3
1. Hoàn cảnh sáng tác
Sau ba mươi năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài, vào tháng 2 năm 1941, Bác Hồ đã trở về Tổ quốc để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Thời điểm này, Người sống và làm việc trong những điều kiện khó khăn, trong một hang nhỏ có tên Pác Bó thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, với cuộc sống hằng ngày vô cùng giản dị. Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" là một trong những tác phẩm nổi bật mà Người sáng tác vào thời kỳ này.
2. Thể loại
Bài thơ được sáng tác theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt của Đường luật. Thể thơ này bao gồm một khổ với bốn câu (tứ tuyệt), mỗi câu có bảy chữ (thất ngôn) và rất phổ biến trong văn học cổ điển Trung Quốc, đã được du nhập và trở thành một kiểu thơ quen thuộc trong văn học trung đại Việt Nam.
Trả lời câu 1 (trang 29 SGK Ngữ văn 8, tập 2)
Bài thơ thuộc thể thơ tứ tuyệt. Một số bài thơ cùng thể loại đã được học bao gồm: "Cảnh Khuya", "Nguyên Tiêu" (Rằm Tháng Giêng)…
Trả lời câu 2 (trang 29 SGK Ngữ văn 8, tập 2)
Giọng điệu chung của bài thơ mang sắc thái sảng khoái, tự nhiên, và hóm hỉnh, thể hiện sự tươi vui trong tâm trạng của Bác, bất chấp những khó khăn xung quanh. Qua đó, Bác không chỉ thể hiện sự lạc quan mà còn cảm nhận được niềm vui và thoải mái trong cuộc sống giữa núi rừng hoang dã.
Trả lời câu 3 (trang 26 SGK Ngữ văn 8, tập 2)
- 'Thú lâm tuyền' – giống như 'thú điền viên' – là biểu hiện cho tình cảm cao thượng, một nét đẹp có truyền thống lâu đời.
- Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" thể hiện rõ sự hòa hợp với thiên nhiên và niềm vui trong hoàn cảnh nghèo khổ của Bác Hồ khi ở Pác Bó. Dường như Bác đã thực sự hòa nhịp với đời sống nơi núi rừng, tựa như một ông tiên hay một 'khách lâm tuyền'.
- Tuy nhiên, Bác không phải là một ẩn sĩ lẩn tránh đời sống mà là một nhà cách mạng vĩ đại đang trải qua những thử thách khó khăn trong cuộc đấu tranh bí mật. Sự nghiệp cách mạng của Người chỉ cho phép hưởng thụ niềm vui bên cảnh rừng suối trong hoàn cảnh gian khổ tại Pác Bó và sau này ở Việt Bắc. Phần lớn cuộc đời của Bác dành cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Bố cục
Bố cục của bài thơ được chia thành 2 phần:
- Phần 1 (3 câu thơ đầu): Miêu tả về cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác.
- Phần 2 (còn lại): Chia sẻ những cảm nghĩ của Bác về cuộc đời cách mạng.
Nội dung chính
“Tức cảnh Pác Bó” là bài thơ tứ tuyệt mang phong cách bình dị pha lẫn nét vui đùa, thể hiện tinh thần lạc quan và phong thái thanh thản của Bác Hồ trong bối cảnh cách mạng đầy gian khổ tại Pác Bó. Đối với Người, việc đấu tranh cách mạng và sống hòa mình với thiên nhiên chính là những niềm vui lớn lao.
6. Bài soạn 'Tức cảnh Pác Bó' của Hồ Chí Minh số 2
Tổng quan về tác giả và tác phẩm
1. Tác giả
- Hồ Chí Minh sinh ngày 19/5/1890 và qua đời vào ngày 2/9/1969, với quê quán ở Làng Sen, Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An.
- Ông là một nhà chính trị, nhà cách mạng, nhà văn, và nhà thơ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, được coi là danh nhân văn hóa của thế giới.
- Ngoài vai trò là một nhà lãnh đạo, Hồ Chí Minh cũng là một tác giả với nhiều tác phẩm viết bằng các ngôn ngữ Việt, Hán và Pháp.
2. Tác phẩm Tức cảnh Pác Bó
- Hoàn cảnh sáng tác: Vào tháng 2 năm 1941, sau ba mươi năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Hồ Chí Minh quay trở về Tổ quốc để lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Trong thời gian này, Người sống và làm việc trong điều kiện vô cùng khó khăn, tại hang Pác Bó, một hang núi nhỏ gần biên giới Việt - Trung, thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Thức ăn chủ yếu của Người là cháo ngô và măng rừng, trong khi bàn làm việc lại chỉ là một phiến đá bên bờ suối, con suối mà Người đặt tên là suối Lê-nin.
- Thể thơ: Bài thơ được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt.
- Bố cục: Bài thơ được chia thành hai phần:
+ Phần 1 (3 câu thơ đầu): Miêu tả hoạt động sinh hoạt và làm việc của Bác.
+ Phần 2 (các câu còn lại): Thể hiện cảm xúc của Bác về cuộc sống cách mạng.
Câu 1 - Trang 29 SGK
Bài thơ thuộc thể thơ gì? Hãy kể tên một số bài thơ cùng thể thơ này mà em đã học.
Trả lời:
- Bài thơ Tức cảnh Pác Bó thuộc thể thất ngôn tứ tuyệt trong văn học Đường luật.
- Một số bài thơ cùng thể loại: Nam quốc sơn hà, Cảnh khuya, Nguyên tiêu, Bánh trôi nước, Thiên trường vãn vọng, Tĩnh dạ tứ, Hồi hương ngẫu thư…
Câu 2 - Trang 29 SGK
Nhận xét về giọng điệu chung của bài thơ. Tâm trạng của Bác Hồ ở Pác Bó được biểu hiện như thế nào qua bài thơ? Vì sao Bác lại cảm thấy cuộc sống gian khổ thật là sang?
Trả lời:
- Giọng điệu chung của bài thơ mang sắc thái vui tươi, kèm theo chút hóm hỉnh, hài hước.
- Tâm trạng của Bác Hồ ở Pác Bó được thể hiện qua:
+ “sáng ra bờ suối, tối vào hang” → thể hiện một cuộc sống tự do, hài hòa với thiên nhiên.
+ “cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng” → mặc dù cuộc sống thiếu thốn, đói khổ nhưng Người vẫn giữ được tâm hồn lạc quan, vui vẻ.
+ “bàn đá chông chênh” → thể hiện những khó khăn gian khổ trong cuộc sống và những thử thách của cuộc đấu tranh chống xâm lược.
→ Mặc dù gặp nhiều khó khăn khi sống ở Pác Bó, nhưng Bác vẫn giữ được tinh thần ung dung, tự tại, và hòa nhập với thiên nhiên.
- Bác cảm thấy cuộc sống gian khổ là “thật là sang” bởi vì:
+ Người luôn đặt lợi ích của quốc gia và dân tộc lên trên hết.
+ Niềm hạnh phúc lớn nhất của Người là tìm ra con đường giải phóng dân tộc.
+ “sang” vì Người sống hòa hợp và vui vẻ với tự nhiên.
→ Điều này phản ánh sự hi sinh thầm lặng của Bác - một nhân cách vĩ đại, tinh khiết.
Câu 3 - Trang 29 SGK
Qua bài thơ, có thể thấy rõ niềm vui sướng và sự thoải mái của Bác khi sống giữa thiên nhiên. Nguyễn Trãi cũng đã từng ca ngợi “thú lâm tuyền” (niềm vui sống giữa rừng, suối) trong tác phẩm Côn Sơn ca. Hãy cho biết “thú lâm tuyền” ở Nguyễn Trãi và Bác Hồ có những điểm gì giống và khác nhau.
Trả lời:
- Nguyễn Trãi từng đề cập đến “thú lâm tuyền” trong bài Côn Sơn ca, hàm ý niềm vui sống cùng thiên nhiên. Tương tự, Hồ Chí Minh cũng thể hiện niềm vui này trong tác phẩm của mình. Tuy nhiên, "thú lâm tuyền" của Nguyễn Trãi phản ánh tâm trạng của một ẩn sĩ, người muốn “lánh đục về trong”, tìm kiếm sự an nhiên, tự tại. Còn ở Hồ Chí Minh, "thú lâm tuyền" thể hiện tinh thần của một người chiến sĩ, hành động vì sự nghiệp giải phóng dân tộc. Nhân vật trong bài thơ, mặc dù có vẻ là một ẩn sĩ, nhưng thực ra là một người đang cống hiến cho tự do và độc lập của đất nước.
