Top 6 Bài soạn 'Xã Cao Minh, Thái Nguyên' của Hồ Chí Minh (lớp 8) xuất sắc

1. Tác giả

Bác Hồ (1890 – 1969), sinh ra tại làng Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An, là con trai của ông Nguyễn Sinh Sắc và bà Hoàng Thị Loan trong một gia đình nhà nho có hoàn cảnh khó khăn. Ngay từ nhỏ, Bác đã bộc lộ tư tưởng cách mạng và sau này trở thành nhà lãnh đạo đầu tiên của Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước còn chịu nhiều bất công, Người đã quyết định ra đi để tìm đường cứu nước. Không phải là một nhà thơ chuyên nghiệp, nhưng Bác đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị nhờ tình yêu sâu sắc dành cho thơ ca và sự phục vụ cho sự nghiệp cách mạng.

2. Tác phẩm

Vào tháng 2 năm 1941, sau ba thập kỷ hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Bác Hồ đã trở về Việt Nam để dẫn dắt cuộc kháng chiến. Người sống trong hoàn cảnh cực kỳ khó khăn tại hang Pác Bó, một địa điểm nhỏ sát biên giới Việt - Trung (thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng).
Tại nơi này, Bác không chỉ phải đối mặt với cuộc sống thiếu thốn, mà còn thường xuyên phải ăn cháo ngô và măng rừng thay cho cơm. Nơi làm việc của Người chỉ là một phiến đá nằm bên bờ suối, tại dòng suối Lê-Nin. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' đã phản ánh cuộc sống của Bác ở đây và thể hiện niềm vui trong công cuộc cách mạng.

Câu 1: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2

Bài thơ thuộc thể thơ gì? Kể tên một số bài thơ cùng thể thơ này mà em đã học.

Bài làm:Bài thơ được sáng tác theo thể thơ tứ tuyệt, một thể thơ truyền thống của Trung Quốc gồm 4 câu, mỗi câu có 7 chữ. Tiếng cuối của các câu 1, 2 và 4 hoặc 2, 4 thường được vần với nhau. Một số bài thơ cùng thể loại này tôi đã học bao gồm: Cảnh Khuya, Nguyên Tiêu (Rằm Tháng Giêng), Sông núi nước Nam (Nam quốc sơn hà), Bánh trôi nước, Ngẫu nhiên viết nhân buổi vẻ quê (Hồi hương ngẫu thư), Tĩnh dạ tứ (Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh), ...
Câu 2: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2Nhận xét giọng điệu chung của bài thơ. Tâm trạng của Bác Hồ ở Pác Bó được biểu hiện như thế nào qua bài thơ? Tại sao Bác lại cảm thấy cuộc sống gian khổ ấy 'thật là sang'?
Bài làm:Giọng điệu chung của bài thơ mang tính sảng khoái, tự nhiên và có đôi chút hóm hỉnh. Tâm trạng của Bác Hồ trong bài thơ thể hiện sự lạc quan và yêu đời. Người lao động hăng say mặc dù điều kiện sống rất gian khổ, luôn hướng tới sự phát triển của đất nước. Sự lạc quan của Bác được thể hiện qua sự hòa nhập với thiên nhiên, biến những khó khăn thành nguồn động lực cho bản thân. Cuộc sống khốn khó ở Pác Bó được Người cảm nhận là 'thật là sang' nhờ niềm tin và sự vui vẻ, hòa hợp với cuộc sống tự nhiên, cùng với sự hy sinh âm thầm vì đất nước.

Câu 3: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2Qua bài thơ, có thể thấy rõ Bác Hồ cảm thấy vui thích, thoải mái khi sống giữa thiên nhiên. Nguyễn Trãi cũng từng ca ngợi 'thú lâm tuyền' (niềm vui thú được sống giữa rừng, suối) trong bài Côn Sơn ca. Hãy cho biết 'thú lâm tuyền' ở Nguyễn Trãi và ở Bác Hồ có gì giống và khác nhau.
Bài làm:'Thú lâm tuyền' thể hiện một tình cảm thanh cao, là một phần của nét đẹp truyền thống. Bài thơ ‘Tức cảnh Pác Bó’ đã phản ánh rõ nét 'thú lâm tuyền' cùng niềm vui giữa cảnh nghèo của Bác Hồ khi ở Pác Bó. Người hòa mình tự nhiên với cuộc sống nơi núi rừng và biến khó khăn thành nguồn vui sướng cũng như động lực phấn đấu. Giữa Nguyễn Trãi và Bác Hồ có điểm chung là cả hai đều thể hiện niềm vui chân thành khi sống giữa rừng suối, tuy nhiên Bác Hồ lại không phải là một ẩn sĩ rút lui khỏi xã hội, mà là một nhà cách mạng vĩ đại, đang thực hiện cuộc đấu tranh bí mật. Sự nghiệp cách mạng mang lại cho niềm vui ấy một vẻ đẹp đặc biệt, vì Bác tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc.

Phần tham khảo mở rộng
Câu 1: Giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ Tức cảnh Pác Bó
Bài làm:Nội dung của bài thơ phản ánh cuộc sống giản dị và gian khổ nhưng tràn đầy lạc quan, tự tin của một chiến sĩ cách mạng. Bác Hồ đã hòa mình vào thiên nhiên, phấn đấu cho sự nghiệp cách mạng với tinh thần kiên cường. Nghệ thuật của bài thơ được thể hiện qua ngôn ngữ giản dị, trong sáng, thể thơ tứ tuyệt kèm theo giọng điệu dễ chịu và tươi tắn. Ý thơ tự nhiên, phóng khoáng.
Câu 2: Viết đoạn văn cảm nhận về cuộc sống của Bác qua bài thơ Tức cảnh Pác Bó
Bài làm:Bài thơ thể hiện cuộc sống giản dị, thanh khiết cùng tâm hồn ung dung và lạc quan của Bác Hồ trong bối cảnh cách mạng tại Pác Bó. Bác đã chọn quê hương Cao Bằng để sống giữa thiên nhiên hùng vĩ. Những khó khăn không làm suy giảm niềm tin và niềm vui của Người. Bản chất của cuộc sống không phải là điều quan trọng nhất, mà hơn hết là sứ mệnh hy sinh và phấn đấu cho độc lập dân tộc. Niềm vui lớn lao của Bác không nằm ở 'thú lâm tuyền', mà là trong sự hài lòng với cuộc sống và những đóng góp quý báu cho cách mạng.
Câu 3: Phân tích từ “sang” trong câu thơ: Cuộc đời cách mạng thật là sang
Bài làm:Bác Hồ xem cuộc sống cách mạng như một niềm sung sướng lớn lao, chính bởi đó là hành trình cống hiến và hy sinh cho quê hương. Từ “sang” không chỉ đơn thuần mang nghĩa vật chất mà còn là sự phong phú trong tinh thần, niềm tin và lý tưởng cách mạng. Bác tin tưởng vào một tương lai tươi sáng, và đánh giá cuộc sống gian khổ ở Pác Bó như một chuyến đi đầy ý nghĩa, nơi mà Người đã dâng trọn cuộc đời cho sự nghiệp lớn lao. Chữ “sang” thể hiện tư duy tích cực và quan điểm cao đẹp của Bác Hồ về cuộc sống và sứ mệnh cách mạng.

Câu 1. Bạn cảm nhận thế nào về giọng điệu và tinh thần của bài thơ? Có những yếu tố nào giúp bạn nhận biết điều đó?

Trả lời:

Khi phân tích một bài thơ, bước đầu tiên nên là việc đọc kỹ tác phẩm, từ đó cảm nhận về giọng điệu chính và tinh thần bao trùm. Thay vì đi vào phân tích chi tiết ngay lập tức, bạn nên xem xét tổng thể thông qua trực giác. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' không chỉ tuân theo mô hình tứ tuyệt mà còn mang đến sự tươi mới và phóng khoáng. Tinh thần chung của bài thơ thể hiện giọng điệu dễ chịu, tự nhiên, với nét vui tươi và sảng khoái đậm nét.

Câu thơ mở đầu 'Sáng ra bờ suối, tối vào hang' với nhịp điệu 4/3 gợi lên hình ảnh uyển chuyển, phản ánh sự an nhàn, thong thả của Hồ Chí Minh hòa mình vào thiên nhiên. Câu thơ tiếp theo 'Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng' mang đến một sức sống hài hước và tươi tắn: nguồn thực phẩm dồi dào, phản ánh tinh thần luôn sẵn sàng. Câu thơ thứ ba 'Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng' mô tả cuộc sống lao động, nhưng giọng điệu và hình ảnh vẫn toát lên niềm vui đầy chân thực.

Câu 2. Mặc dù bài thơ khắc họa cuộc sống gian khổ ở Pác Bó, nhưng Hồ Chí Minh vẫn giữ được niềm vui và coi đó là điều 'sang trọng'. Bạn hiểu điều này như thế nào? Hồ Chí Minh là người như thế nào?

Trả lời:

Dù cuộc sống ở Pác Bó tràn ngập khó khăn và thiếu thốn, nhưng Hồ Chí Minh vẫn lựa chọn niềm vui và xem đó là một vẻ đẹp 'sang trọng'. Lý do có thể lý giải như sau:

Sau ba mươi năm bôn ba khắp nơi, Hồ Chí Minh trở lại quê hương, dẫn dắt phong trào cách mạng. Niềm vui của Người không chỉ bắt nguồn từ cuộc sống giản dị ở Pác Bó, mà còn từ niềm tin rằng thời cơ giải phóng dân tộc đã đến gần. Giấc mơ của Người sắp thành hiện thực. Trước niềm xúc động mãnh liệt đó, những khó khăn thường nhật trở nên nhẹ nhàng hơn, bởi đó chính là cuộc sống mang tính cách mạng. Đối với Hồ Chí Minh, tham gia cách mạng và cứu giúp đồng bào không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vui và tự hào.

Hơn nữa, trong tâm hồn của Hồ Chí Minh luôn hiện hữu niềm đam mê 'thú lâm tuyền' (tức là lòng khao khát sống gần gũi với thiên nhiên). Người luôn cảm thấy vui vẻ khi sống giữa các dòng suối, rừng núi. Bác từng chia sẻ rằng ước mơ của mình là có một ngôi nhà nhỏ giữa thiên nhiên xanh tươi, để thỏa sức câu cá và trồng cây. Do đó, Người cảm thấy hạnh phúc và tự hào về cuộc sống giản dị, vì chính nó thể hiện lẽ sống cách mạng.

Câu 3. Bạn hãy tìm kiếm và viết lại những câu thơ thể hiện niềm vui sống với cái nghèo, hòa mình vào thiên nhiên. Theo bạn, giữa niềm vui của Hồ Chí Minh và 'thú lâm tuyền' của người xưa có điểm gì tương đồng và khác biệt?

Trả lời:

Bạn có thể sưu tầm và ghi lại một số câu thơ cổ điển nói về niềm vui với cái nghèo và sự hòa hợp với thiên nhiên (ví dụ: Bao giờ nhà dựng đâu non / Pha trà nước suối, gối hòn đá ngơi - Nguyễn Trãi; Thu ăn măng trúc, đông ăn giá / Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao - Nguyễn Bỉnh Khiêm).

Có thể nhận thấy giữa niềm vui của Hồ Chí Minh và 'thú lâm tuyền' của người xưa có những điểm tương đồng như tình yêu thiên nhiên, sự gần gũi và sống hòa hợp với nó. Tuy nhiên, chúng cũng có sự khác biệt: người xưa thường sống như những ẩn sĩ, tìm cách xa rời cuộc đời (thường được gọi là "lánh đục về trong"); trong khi đó, Hồ Chí Minh là một chiến sĩ cách mạng, không chỉ đối mặt và tham gia vào cuộc sống chiến đấu vất vả để cứu dân tộc.

I - KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG

1. Hồ Chí Minh, một trong những nhà lãnh đạo vĩ đại và có tầm ảnh hưởng sâu rộng của Việt Nam và thế giới, đã có hơn ba mươi năm sống và hoạt động cách mạng ở nước ngoài. Trong những tháng ngày gian khổ, Người đã tìm được chốn nương náu tại hang Pác Bó - một hang nhỏ bé ở huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Cũng chính tại đây, bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' đã được sáng tác.

2. Bài thơ này được sáng tác theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, một thể thơ gồm bốn câu (tứ tuyệt), mỗi câu có bảy chữ (thất ngôn). Đây là một thể loại thơ nổi tiếng và phổ biến tại Trung Quốc, đồng thời cũng rất được ưa chuộng trong văn học trung đại Việt Nam.

Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' với tiết tấu giản dị và tinh thần lạc quan, thể hiện sự bình thản và vui tươi của Bác trong bối cảnh cuộc sống cách mạng đầy thử thách tại Pác Bó. Nó không chỉ mô tả cảnh quan thiên nhiên mà còn phản ánh cuộc sống của một nhà cách mạng, một nhà thơ luôn tìm thấy niềm vui trong từng khoảnh khắc của cuộc sống.

II - HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

1. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' thuộc thể thơ tứ tuyệt Đường luật, cùng với một số tác phẩm nổi tiếng khác như 'Nam quốc sơn hà', 'Thiên Trường vãn vọng', 'Bánh trôi nước', 'Cảnh khuya', 'Nguyên tiêu', 'Vọng Lư sơn bộc bố', 'Tĩnh dạ tứ', 'Hồi hương ngẫu thư',... Đây là những tác phẩm giúp người đọc thấy được vẻ đẹp của nền văn học dân tộc.

2. Giọng điệu chung của bài thơ mang sắc thái vui tươi. Dù sống trong hang đá lạnh giá, chế độ ăn uống thiếu thốn với cháo làm từ ngô và rau rừng, hay điều kiện làm việc chật chội trên những tảng đá lởm chởm, tâm trạng của Bác vẫn luôn giữ vững sự lạc quan. Đối với Người, cuộc sống đương đầu với khó khăn tạo ra niềm hạnh phúc và đó là một phần của cuộc sống cách mạng. Bác coi niềm vui lớn nhất là được đóng góp cho cuộc cách mạng, lãnh đạo nhân dân trong hành trình giải phóng tổ quốc, chuẩn bị cho độc lập của Việt Nam vào tháng 8 năm 1945. Khung cảnh thiên nhiên quanh Người trở thành nơi nuôi dưỡng tinh thần, giúp Bác nhận ra sự tươi đẹp của cuộc sống cách mạng đang diễn ra.

I. Về tác giả Hồ Chí Minh

- Hồ Chí Minh, sinh năm 1890 và mất năm 1969, với tên khai sinh là Nguyễn Sinh Cung, được biết đến như một lãnh tụ vĩ đại của Việt Nam.

- Ông sinh ra tại làng Kim Liên, thuộc xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, nơi đã ghi dấu nhiều kỷ niệm trong cuộc đời và sự nghiệp của Người.

- Cuộc đời của Bác là một hành trình đấu tranh không mệt mỏi; sau hơn ba thập kỷ hoạt động ở nước ngoài, ông trở về đất nước để dẫn dắt phong trào cách mạng. Bên cạnh đó, di sản văn học của ông cũng rất phong phú, khẳng định tài năng của một nhà thơ, nhà văn lớn của dân tộc.

- Phong cách sáng tác của Bác, đặc biệt trong thơ ca, thường xoay quanh thiên nhiên quê hương với tình yêu chân thành, cùng niềm tự hào dân tộc, thể hiện qua những vần thơ nhẹ nhàng, lãng mạn và đầy bay bổng.

II. Về bài thơ Tức cảnh Pác Bó

1. Hoàn cảnh sáng tác

- Vào tháng 2 năm 1941, sau những năm tháng hoạt động khắp nơi trên thế giới, Hồ Chí Minh trở về Tổ quốc và lãnh đạo phong trào cách mạng trong điều kiện sống vô cùng khó khăn. Tuy vậy, tâm trạng của Bác vẫn vui vẻ và lạc quan. Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" xuất hiện trong giai đoạn đầy thử thách này của cuộc đời Người.

2. Thể thơ

- Bài thơ được sáng tác dưới thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, một thể thơ truyền thống của nền văn học Việt Nam.

3. Giá trị nội dung

- Nội dung bài thơ phản ánh tinh thần lạc quan, sự ung dung của Bác giữa những khó khăn của cuộc sống cách mạng.

4. Giá trị nghệ thuật

- Với thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, bài thơ mang chất thơ trong sáng và sâu sắc, thể hiện niềm lạc quan bất chấp hoàn cảnh khó khăn, cùng ngôn từ giản dị nhưng thấm đẫm tình cảm.

Câu 1 (trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2):

- Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" nằm trong thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.

- Một số bài thơ cùng thể loại có thể kể đến: "Nam quốc sơn hà", "Cảnh khuya", "Nguyên tiêu", "Bánh trôi nước", "Thiên trường vãn vọng", "Tĩnh dạ tứ", "Hồi hương ngẫu thư".

Câu 2 (trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2):

- Giọng điệu chung của bài thơ mang tính vui tươi, có phần hóm hỉnh và hài hước.

- Tâm trạng của Bác Hồ tại Pác Bó:

+ "sáng ra bờ suối, tối vào hang" thể hiện một cuộc sống bình dị, hòa hợp với thiên nhiên.

+ "cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng" cho thấy tuy gian khổ nhưng Bác vẫn giữ được tinh thần lạc quan.

+ "bàn đá chông chênh" phản ánh khó khăn, thử thách của cuộc sống, cũng như cuộc kháng chiến chống ngoại xâm.

→ Mặc dù trải qua nhiều gian khổ, Bác vẫn tự tại, hòa mình với thiên nhiên.

- Người vẫn cảm nhận cuộc sống gian khổ là "thật là sang" bởi:

+ Bác luôn đặt lợi ích quốc gia và dân tộc lên hàng đầu.

+ Niềm vui lớn nhất của Người là tìm ra con đường giải phóng dân tộc.

+ Sự sống hòa hợp với thiên nhiên cũng là một phần quan trọng trong cuộc đời Người.

→ Đó là sự hi sinh thầm lặng của một Nhân cách vĩ đại và cao đẹp.

Câu 3 (trang 29 sgk Ngữ Văn 8 tập 2):

So sánh thú vui "lâm tuyền" của Hồ Chí Minh và Nguyễn Trãi:

- Điểm chung:

+ Cả hai đều tìm thấy niềm vui trong thiên nhiên, sống hòa hợp và chan hòa với nó.

+ Họ đều chọn lựa sự giản dị, hòa mình với cảnh vật xung quanh.

- Sự khác biệt:

+ Nguyễn Trãi, vì bất lực trước thực tế, đã lui về ẩn dật, tìm đến cuộc sống an nhàn, "lánh đục về trong".

+ Ngược lại, Hồ Chí Minh sống giữa thiên nhiên với mục đích cứu nước, phải đối diện với những khó khăn về vật chất và điều kiện sống, song Người vẫn không ngừng hoạt động cách mạng.

1. Hoàn cảnh sáng tác
Sau ba thập kỷ tham gia hoạt động cách mạng ở nước ngoài, vào tháng 2 năm 1941, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về quê hương nhằm lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Thời điểm này, Người sống trong điều kiện hết sức thiếu thốn, tại hang Pác Bó, một nơi hẻo lánh ở huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, với cuộc sống hàng ngày rất đạm bạc. "Tức cảnh Pác Bó" là một trong những bài thơ tiêu biểu được Người sáng tác trong giai đoạn đầy khó khăn này.

2. Thể loại
Bài thơ được cấu thành từ thể thơ thất ngôn tứ tuyệt theo lối thơ Đường, bao gồm một khổ thơ với bốn câu, mỗi câu có bảy chữ. Đây là thể thơ nổi bật tại Trung Quốc, và đã được du nhập, trở thành một trong những thể loại thơ quen thuộc trong văn học trung đại Việt Nam.

Trả lời câu 1 (trang 29 SGK Ngữ văn 8, tập 2)

Bài thơ thuộc thể thơ tứ tuyệt. Một số tác phẩm cùng thể loại đã được nhắc đến như: "Cảnh Khuya," "Nguyên Tiêu" (Rằm Tháng Giêng)…

Trả lời câu 2 (trang 29 SGK Ngữ văn 8, tập 2)

Giọng điệu chung của bài thơ toát lên sự tươi vui, tự nhiên, có phần hóm hỉnh pha chút chơi đùa. Điều này phản ánh rõ nét tinh thần lạc quan của Bác, bất chấp hoàn cảnh khó khăn, Người vẫn cảm nhận được niềm vui và sự thoải mái trong cuộc sống giữa núi rừng hoang dã.

Trả lời câu 3 (trang 26 SGK Ngữ văn 8, tập 2)

- 'Thú lâm tuyền' cũng như 'thú điền viên' đều thể hiện những tình cảm cao đẹp, những giá trị truyền thống đã ăn sâu vào tâm hồn dân tộc.

- Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" rõ ràng phản ánh 'thú lâm tuyền' và niềm vui từ cuộc sống giản dị của Bác Hồ trong thời gian ở Pác Bó. Người như hoà nhập hoàn toàn với nhịp sống thiên nhiên nơi núi rừng, tựa như một vị tiên hay một 'khách lâm tuyền'.

- Tuy nhiên, đây không phải là hình ảnh của một ẩn sĩ tránh đời, mà là của một nhà cách mạng vĩ đại, đang trải qua những thử thách khó khăn để thực hiện sứ mệnh cao cả. Sự nghiệp cách mạng đã cho phép Người tận hưởng những vui thú của việc sống hòa hợp với thiên nhiên trong những hoàn cảnh gian khổ tại Pác Bó và Việt Bắc. Suốt cuộc đời, người đã cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Bố cục

Bố cục bài thơ gồm 2 phần:

- Phần 1 (3 câu thơ đầu): Miêu tả cuộc sống và công việc của Bác.

- Phần 2 (còn lại): Chia sẻ cảm nhận của Bác về cuộc đời cách mạng.

Nội dung chính

Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" mang vẻ đẹp giản dị, tích cực và một chút vẻ hóm hỉnh, thể hiện tinh thần lạc quan cùng phong thái thư thái của Bác Hồ trong bối cảnh cách mạng đầy thử thách tại Pác Bó. Đối với Người, hoạt động cách mạng và hòa mình vào thiên nhiên chính là những nguồn vui lớn lao.

Khái quát về tác giả và tác phẩm

1. Tác giả

- Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 2/9/1969), xuất thân từ Làng Sen, Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An.

- Người là một nhân vật lớn trong lịch sử dân tộc, không chỉ là một chính trị gia và nhà cách mạng, mà còn nổi bật với vai trò là nhà văn, nhà thơ và là một danh nhân văn hóa toàn cầu.

- Hồ Chí Minh để lại cho chúng ta một di sản văn chương phong phú qua nhiều tác phẩm viết bằng tiếng Việt, tiếng Hán và tiếng Pháp.

2. Tác phẩm Tức cảnh Pác Bó

- Hoàn cảnh sáng tác: Vào tháng 2 năm 1941, sau gần ba thập kỷ hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Hồ Chí Minh đã trở về Tổ quốc để lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Người sống trong điều kiện khó khăn, tại hang Pác Bó, một nơi hẻo lánh gần biên giới Việt - Trung (thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng); thường chỉ có cháo ngô, măng rừng thay cơm, và bàn làm việc của Người được đặt trên một phiến đá bên dòng suối mà Người gọi là suối Lê-nin.

- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt.

- Bố cục: Chia thành 2 phần.

+ Phần 1 (3 câu thơ đầu): Miêu tả cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác.

+ Phần 2 (còn lại): Thể hiện cảm nhận của Bác về cuộc đời cách mạng.

Câu 1 - Trang 29 SGK

Bài thơ thuộc thể thơ gì? Liệt kê một số bài thơ cùng thể thơ mà em đã được học.

Trả lời

- Bài thơ Tức cảnh Pác Bó được sáng tác theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, một đặc trưng của thơ Đường luật.

- Một số bài thơ cùng loại: Nam quốc sơn hà, Cảnh khuya, Nguyên tiêu, Bánh trôi nước, Thiên trường vãn vọng, Tĩnh dạ tứ, Hồi hương ngẫu thư...

Câu 2 - Trang 29 SGK

Nhận xét về giọng điệu chung của bài thơ. Tâm trạng của Bác Hồ tại Pác Bó được phản ánh như thế nào từ bài thơ? Tại sao Bác lại cảm thấy cuộc sống gian khổ lại thật là sang?

Trả lời

- Giọng điệu của bài thơ mang sắc thái vui tươi, hài hước với một chút hóm hỉnh.

- Tâm trạng của Bác Hồ ở Pác Bó:

+ 'sáng ra bờ suối, tối vào hang' → thể hiện cuộc sống tự tại, hòa quyện với thiên nhiên.

+ 'cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng' → mặc dù thiếu thốn, vẫn giữ vững tinh thần yêu đời và lạc quan.

+ 'bàn đá chông chênh' → phản ánh những khó khăn gian khổ của cuộc sống, cũng chính là những thử thách trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm.

→ Mặc dù sống trong gian nan ở Pác Bó, Bác vẫn duy trì sự bình thản, hòa nhã với thiên nhiên.

- Bác cảm nhận cuộc sống gian khổ là 'thật là sang' bởi vì:

+ Người luôn đặt lợi ích dân tộc lên ưu tiên hàng đầu.

+ Niềm hạnh phúc lớn nhất của Bác là tìm ra con đường giải phóng đất nước.

+ Tình yêu thiên nhiên giúp Người sống hòa hợp và vui vẻ.

→ Sự hy sinh thầm lặng của Người phản ánh một nhân cách cao đẹp, đáng kính ngưỡng.

Câu 3 - Trang 29 SGK

Qua bài thơ, có thể thấy Bác Hồ cảm thấy vui vẻ và thoải mái khi sống giữa thiên nhiên. Nguyễn Trãi cũng từng ca ngợi “thú lâm tuyền” (niềm vui khi sống bên rừng, suối) trong bài Côn Sơn ca. Hãy phân tích xem “thú lâm tuyền” trong thơ của Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh có điểm gì tương đồng và khác biệt.

Trả lời

Nguyễn Trãi đã ca ngợi “thú lâm tuyền” trong tác phẩm Côn Sơn ca. Trong bài thơ của Hồ Chí Minh, cũng hiện rõ niềm vui trọn vẹn này. Tuy nhiên, “thú lâm tuyền” của Nguyễn Trãi thể hiện tâm trạng của một ẩn sĩ đang cố gắng tìm kiếm sự thanh thản giữa thực tại khắc nghiệt xã hội, còn ở Hồ Chí Minh, nó gắn liền với hình ảnh của một người chiến sĩ. Nhân vật trữ tình trong bài thơ tuy có chút nét giống một ẩn sĩ nhưng thực sự đó là một người đang cống hiến trọn vẹn cho tự do và độc lập của Tổ quốc (Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng).