Top 6 Bài soạn 'Xã Nghiên Loan, Thái Nguyên' của Hồ Chí Minh (lớp 8) xuất sắc

1. Tác giả

Bác Hồ (1890 – 1969), xuất thân từ làng Kim Liên, thuộc huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Ông là con của ông Nguyễn Sinh Sắc và bà Hoàng Thị Loan, sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo khó. Ngay từ thuở nhỏ, Bác Hồ đã bộc lộ tư tưởng yêu nước và khát khao cách mạng, trở thành người lãnh đạo tối cao của Việt Nam.
Trong bối cảnh đất nước rơi vào tình trạng nô lệ, ông đã quyết định lên đường tìm kiếm con đường cứu nước. Dù không phải là một người dành tâm huyết cho thơ ca, nhưng Bác để lại một số tác phẩm có giá trị, không chỉ vì lòng yêu thích nghệ thuật mà còn để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng.

2. Tác phẩm

Tháng 2 năm 1941, sau ba thập kỷ hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Bác Hồ trở về quê hương để dẫn dắt cuộc kháng chiến. Người sống trong điều kiện vô cùng khó khăn tại hang Pác Bó, một địa điểm ở biên giới Việt - Trung (huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng).
Tại đây, Bác đã trải qua cuộc sống gian khổ, thường chỉ có thể ăn cháo ngô và măng rừng thay cho cơm. Bàn làm việc của Người giản dị chỉ là một phiến đá bên dòng suối cạnh hang (suối Lê-Nin). Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' đã ghi lại những khoảnh khắc đơn sơ nhưng đầy ý nghĩa trong cuộc sống của Bác Hồ ở đây, đồng thời thể hiện niềm vui trong lẽ sống cách mạng của Người.

Câu 1: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2

Bài thơ này thuộc thể thơ nào? Hãy liệt kê một số bài thơ cùng thể loại mà bạn đã học.

Bài làm:Bài thơ là một tác phẩm tứ tuyệt, thể thơ đặc trưng của Trung Quốc, gồm 4 câu với mỗi câu 7 chữ. Các câu có thể hiệp vần ở tiếng cuối của câu 1, 2, 4 hoặc câu 2 và 4. Một số bài thơ cùng thể loại mà bạn có thể đã học bao gồm: Cảnh Khuya, Nguyên Tiêu (Rằm Tháng Giêng), Sông núi nước Nam (Nam quốc sơn hà), Bánh trôi nước, Ngẫu nhiên viết nhân buổi vể quê (Hồi hương ngẫu thư), Tĩnh dạ tứ (Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh), ...
Câu 2: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2 Hãy nhận xét về giọng điệu của bài thơ. Tâm trạng của Bác Hồ trong thời gian ở Pác Bó được thể hiện qua bài thơ như thế nào? Tại sao Bác lại cảm thấy cuộc sống đầy gian khổ ấy lại 'thật là sang'?
Bài làm:Giọng điệu của bài thơ mang tính sảng khoái, tự nhiên và đậm chất hóm hỉnh, hòa quyện chút tinh nghịch. Tâm trạng của Bác Hồ trong bài thơ thể hiện sự lạc quan và yêu đời. Dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt, Người vẫn làm việc hăng say, giữ vững niềm tin vào sự phát triển của đất nước. Tinh thần lạc quan của Bác hiện lên qua sự hòa nhập với thiên nhiên, biến những khó khăn thành động lực cho khát vọng vươn lên. Cuộc sống gian khó tại Pác Bó được Người cảm nhận như 'thật là sang' bởi lẽ niềm tin, sự hòa hợp với tự nhiên và những hy sinh thầm lặng thực sự là những giá trị cao quý đối với đất nước.

Câu 3: Trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2 Bạn hãy cho biết sự tương đồng và khác biệt của 'thú lâm tuyền' trong tác phẩm của Nguyễn Trãi và bài thơ của Bác Hồ.

Bài làm:'Thú lâm tuyền' thể hiện một tình cảm thanh cao và nét đẹp truyền thống trong tâm hồn mỗi người. Bài thơ ‘Tức cảnh Pác Bó’ đã khắc họa rõ nét ‘thú lâm tuyền’ cùng niềm vui sống giản dị của Bác Hồ giữa núi rừng. Người hòa nhập một cách chân thật với cảnh vật xung quanh, biến khó khăn thành động lực phấn đấu. Cả Nguyễn Trãi và Bác Hồ đều phản ánh niềm vui thú trong việc sống gần gũi với thiên nhiên (thú lâm tuyền), nhưng khác với Nguyễn Trãi, Bác Hồ không phải là người ẩn dật mà là một nhà cách mạng vĩ đại, đang âm thầm chiến đấu cho lý tưởng của mình. Sự nghiệp cách mạng mang đến cho những khoảnh khắc giản dị ấy một giá trị đặc sắc, bởi Bác tin tưởng vào một tương lai tươi sáng cho đất nước.

Phần tham khảo mở rộng
Câu 1: Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Tức cảnh Pác Bó.
Bài làm:Nội dung bài thơ thể hiện cuộc sống bình dị nhưng đầy gian khổ và tinh thần lạc quan của người chiến sĩ cách mạng. Bác Hồ ngự trị giữa thiên nhiên, luôn phấn đấu cho lý tưởng cách mạng với động lực vươn lên. Về mặt nghệ thuật, bài thơ sử dụng ngôn ngữ giản dị, trong sáng cùng thể loại tứ tuyệt với âm điệu vui tươi và phấn chấn. Ý thơ mang tính tự nhiên và phóng khoáng.
Câu 2: Viết đoạn văn cảm nhận về cuộc sống của Bác qua bài thơ Tức cảnh Pác Bó.
Bài làm:Bài thơ khám phá cuộc sống dưới góc nhìn giản dị, thanh cao và tâm trạng bình thản, lạc quan của Bác Hồ khi bước vào cuộc sống cách mạng tại Pác Bó. Bác đã chọn sống giữa những núi rừng hoang dã của quê hương Cao Bằng. Những gian khó không thể làm mất đi niềm tin và hạnh phúc trong lòng Người. Bản chất cuộc sống không phải là điều quan trọng, mà chính là sự hy sinh và phấn đấu vì độc lập dân tộc được đặt lên trên hết. Niềm vui lớn nhất của Bác chính là sự hài lòng với cuộc sống và những đóng góp cho sự nghiệp cách mạng.
Câu 3: Phân tích từ “sang” trong câu thơ: Cuộc đời cách mạng thật là sang.
Bài làm:Bác Hồ xem cuộc sống cách mạng như một niềm hạnh phúc lớn lao, bởi đó là hành trình đầy hi sinh và cống hiến cho tổ quốc. Từ “sang” ở đây không chỉ dừng lại ở khía cạnh vật chất, mà còn mang một ý nghĩa tinh thần, biểu thị niềm tin và con đường cách mạng vĩnh hằng. Bác tin tưởng vào tương lai tươi sáng, đánh giá cuộc sống gian khổ ở Pác Bó như một hành trình đầy ý nghĩa, nơi mà Người đã dành cả cuộc đời để cống hiến cho một sự nghiệp cao cả. Từ “sang” còn thể hiện tư duy tích cực và tầm nhìn sâu sắc của Bác Hồ về cuộc sống và lý tưởng cách mạng.

Câu 1. Hãy chia sẻ cảm nhận của em về giọng điệu và tinh thần của bài thơ. Có những yếu tố nào giúp em nhận biết điều đó?

Trả lời:

Trong quá trình phân tích một tác phẩm thơ, bước đầu tiên là đọc một cách cẩn thận và cảm nhận giọng điệu, cũng như tinh thần tổng thể mà bài thơ muốn truyền đạt. Thay vì đi vào những chi tiết ngay từ đầu, hãy để trực giác dẫn lối. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' không chỉ tuân thủ cấu trúc tứ tuyệt mà còn toát lên vẻ phóng khoáng và sự mới mẻ. Nhìn chung, tác phẩm này mang đến giọng điệu giản dị, bình yên, hòa quyện trong niềm vui và sự tươi sáng.

Câu thơ mở đầu "Sáng ra bờ suối, tối vào hang" với nhịp điệu 4/3 khéo léo tạo nên hình ảnh nhịp nhàng, phản ánh cuộc sống nhẹ nhàng, thanh bình của Hồ Chí Minh khi hòa mình vào thiên nhiên. Câu tiếp theo "Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng" mang lại không khí hài hước và vui tươi, cho thấy rằng thực phẩm lúc nào cũng sẵn có, thể hiện tinh thần sẵn sàng, tự tại. Câu thơ "Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng" mặc dù tả cuộc sống lao động, nhưng giọng điệu và hình ảnh được chọn vẫn toát lên vẻ rạng ngời của niềm vui và sự chân thật.

Câu 2. Mặc dù bài thơ phản ánh cuộc sống khổ cực ở Pác Bó, Hồ Chí Minh vẫn giữ vững niềm vui và coi đó là 'sang'. Em hiểu điều này như thế nào? Hồ Chí Minh là người như thế nào?

Trả lời:

Dù cuộc sống ở Pác Bó đầy khó khăn, thiếu thốn, Hồ Chí Minh vẫn giữ được niềm vui, xem đó như một biểu hiện của sự 'sang trọng'. Những lý do cho điều này có thể được lý giải như sau:

Trải qua hơn ba mươi năm sống và chiến đấu nơi đất khách, khi trở về quê hương để lãnh đạo phong trào cách mạng, niềm vui của Người không chỉ xuất phát từ những gì thiên nhiên mang lại mà còn từ sự tín nhiệm vào thời điểm giải phóng dân tộc đang đến gần. Ước mơ của Người đang dần trở thành hiện thực. Trong ánh sáng của niềm vui ấy, những gian nan thường ngày trở nên dễ chịu hơn, bởi lẽ đó chính là cuộc sống của một người chiến sĩ cách mạng. Đối với Hồ Chí Minh, hoạt động cách mạng, cứu dân là ngọn lửa cuộc sống, mang lại tự hào.

Hơn nữa, trong tâm hồn của Hồ Chí Minh luôn hiện diện niềm yêu thích cuộc sống gần gũi với thiên nhiên. Người luôn cảm thấy phấn khởi khi hòa mình vào dòng suối hay giữa rừng núi. Bác từng bày tỏ rằng ước muốn lớn nhất của mình là có một ngôi nhà nhỏ bên non xanh nước biếc, nơi có thể câu cá, trồng rau, sống trong khung cảnh tự nhiên. Vì vậy, Người cảm thấy tự hào với cuộc sống tuy đơn giản, nhưng lại chứa đựng sức mạnh của cách mạng.

Câu 3. Hãy sưu tầm và trích dẫn những câu thơ diễn tả niềm vui khi sống trong cảnh nghèo khó, hoà hợp với thiên nhiên. Theo em, giữa niềm vui của Hồ Chí Minh và 'thú lâm tuyền' của người xưa có điểm gì giống và khác nhau?

Trả lời:

Em đã sưu tầm và xin trích dẫn một số câu thơ cổ xưa phản ánh niềm vui khi sống trong cảnh nghèo khó và gần gũi với thiên nhiên, như: "Bao giờ nhà dựng đâu non / Pha trà nước suối, gối hòn đá ngơi" - Nguyễn Trãi; "Thu ăn măng trúc, đông ăn giá / Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao" - Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Giữa niềm vui của Hồ Chí Minh và 'thú lâm tuyền' của người xưa sở hữu những điểm tương đồng như sự yêu mến thiên nhiên, đời sống hòa hợp với môi trường xung quanh. Tuy nhiên, cũng có những điểm khác biệt: Các bậc tiền bối thường sống như những ẩn sĩ, tìm đến sự tĩnh lặng, xa lánh cuộc đời, hay nói cách khác là "lánh đục về trong"; trái lại, Hồ Chí Minh luôn đứng vững trên tuyến đầu của cuộc chiến, không né tránh thực tại mà dũng cảm đối mặt và vượt qua khó khăn để cứu dân, cứu nước.

I - NHỮNG KIẾN THỨC CẦN NẮM VỮNG

1. Hồ Chí Minh, một nhà lãnh đạo cách mạng vĩ đại, nhà thơ và nhà văn hóa nổi tiếng của Việt Nam và thế giới, đã dành suốt ba mươi năm sống và hoạt động ở nước ngoài vì lý tưởng giải phóng dân tộc. Trong những năm tháng gian khổ, Bác đã chọn hang Pác Bó - một nơi ẩn mình yên tĩnh ở huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, làm căn cứ hoạt động. Tác phẩm 'Tức cảnh Pác Bó' được sáng tác trong bối cảnh đầy thử thách ấy.

2. Bài thơ mang hình thức thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, một thể loại thơ chỉ gồm một khổ với bốn câu, mỗi câu gồm bảy chữ. Đây là một thể thơ truyền thống đã được ưa chuộng ở Trung Quốc và trở thành một phần không thể thiếu trong văn học trung đại của Việt Nam.

Với giọng điệu nhẹ nhàng dễ gần và tinh thần lạc quan, bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' không chỉ phản ánh tâm hồn cao đẹp của Bác trong những ngày tháng khó khăn tại Pác Bó mà còn miêu tả hình ảnh cuộc sống hài hòa giữa con người và thiên nhiên, cảm xúc vui tươi và hạnh phúc của người chiến sĩ cách mạng, nhà thơ Hồ Chí Minh.

II - HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU BÀI THƠ

1. Bài thơ 'Tức cảnh Pác Bó' thuộc thể thơ tứ tuyệt Đường luật, bên cạnh những tác phẩm nổi tiếng khác như 'Nam quốc sơn hà', 'Thiên Trường vãn vọng', 'Bánh trôi nước', 'Cảnh khuya', 'Nguyên tiêu', 'Vọng Lư sơn bộc bố', 'Tĩnh dạ tứ', 'Hồi hương ngẫu thư' và nhiều tác phẩm quý giá khác.

2. Giọng điệu của bài thơ rất vui tươi, thể hiện sự lạc quan của Bác dù phải đối mặt với nhiều thử thách như phải sống trong hang đá lạnh giá, chế độ ăn uống khan hiếm với cháo ngô và rau rừng, hoặc điều kiện làm việc thiếu thốn với bàn đá chông chênh. Dù thế, trong lòng Bác, mọi khó khăn không phải là trở ngại mà lại là một niềm vui lớn lao, đó là cuộc sống đầy ý nghĩa của một nhà cách mạng. Đối với Bác, sự đồng hành với các hoạt động cách mạng là niềm hạnh phúc lớn nhất, mở ra một cuộc sống hòa quyện với thiên nhiên tuyệt đẹp, với những dòng suối và núi non thơ mộng. Bác luôn cảm nhận được vẻ đẹp của cuộc sống, sự hào hứng khi làm việc trong rừng suối để chuẩn bị cho cuộc giải phóng dân tộc tháng 8 năm 1945.

I. Về tác giả Hồ Chí Minh

- Hồ Chí Minh (1890-1969), tên thật là Nguyễn Sinh Cung, xuất thân từ làng Kim Liên (làng Sen), xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.

- Cuộc đời của Người là một hành trình đầy ý nghĩa: Không chỉ là vị lãnh tụ được kính trọng của dân tộc Việt Nam, mà ông còn mang trong mình tâm hồn nghệ sĩ. Sau 30 năm lưu lạc ở nước ngoài, Hồ Chí Minh trở về với Tổ quốc để lãnh đạo phong trào cách mạng. Bên cạnh sự nghiệp chính trị vĩ đại, ông cũng để lại cho nền văn học Việt Nam những tác phẩm đáng trân trọng, khẳng định ông là một nhà thơ, nhà văn tài ba.

- Phong cách sáng tác của Bác thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, cùng những suy tư lãng mạn về cuộc sống, với những câu thơ nhẹ nhàng, bay bổng.

II. Về bài thơ Tức cảnh Pác Bó

1. Hoàn cảnh sáng tác

- Sau ba mươi năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài, tháng 2 năm 1941, Bác Hồ trở về Tổ quốc và trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Cuộc sống khi đó với nhiều gian khổ, nhưng Bác vẫn duy trì tinh thần lạc quan, vui vầy bên dân tộc. Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" được sáng tác trong bối cảnh này, là một tác phẩm thể hiện rõ nét tâm hồn lạc quan của Bác.

2. Thể thơ

- Bài thơ được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, một thể thơ truyền thống nhưng lại rất độc đáo.

3. Giá trị nội dung

- Tác phẩm không chỉ phản ánh tinh thần lạc quan mà còn thể hiện phong thái ung dung của Bác trong những lúc khó khăn nhất.

4. Giá trị nghệ thuật

- Với thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, bài thơ mang một giọng điệu trong sáng, sâu sắc, thể hiện lòng lạc quan giữa hoàn cảnh khắc nghiệt, cùng với ngôn từ giản dị mà gần gũi.

Câu 1 (trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2):

- Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" được sáng tác theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.

- Một số tác phẩm nổi bật cùng thể loại bao gồm: "Nam quốc sơn hà", "Cảnh khuya", "Nguyên tiêu", "Bánh trôi nước", "Thiên trường vãn vọng", "Tĩnh dạ tứ", và "Hồi hương ngẫu thư".

Câu 2 (trang 29 sgk ngữ văn 8 tập 2):

- Bài thơ mang một giọng điệu vui tươi, kèm theo nét hài hước, hóm hỉnh.

- Tâm trạng của Bác Hồ ở Pác Bó được thể hiện rõ qua:

+ "sáng ra bờ suối, tối vào hang" → khắc họa cuộc sống tự do, hòa mình với thiên nhiên.

+ "cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng" → mặc dù thiếu thốn, nhưng Bác vẫn giữ sự lạc quan và yêu đời.

+ "bàn đá chông chênh" → phản ánh những khó khăn trong cuộc sống và chính là thử thách trong cuộc chiến đấu chống ngoại xâm.

→ Dù phải trải qua nhiều khó khăn, Bác vẫn sống tự tại và hòa hợp với thiên nhiên.

- Bác coi cuộc sống gian khổ ấy "thật là sang" vì:

+ Ông đặt lợi ích của tổ quốc, dân tộc lên hàng đầu.

+ Niềm vui lớn nhất là tìm ra con đường giải phóng cho đất nước.

+ "Sang" bởi vì Bác sống hòa cùng thiên nhiên, luôn lạc quan trong khó khăn.

→ Sự hy sinh thầm lặng của Người thể hiện một nhân cách vĩ đại và cao đẹp.

Câu 3 (trang 29 sgk Ngữ Văn 8 tập 2):

Thú vui "lâm tuyền" của Hồ Chí Minh và Nguyễn Trãi:

- Điểm tương đồng:

+ Cả hai đều sống gần gũi với thiên nhiên, hòa mình vào cảnh sắc tự nhiên.

+ Họ thuận theo tự nhiên, coi thiên nhiên như ngôi nhà của mình.

- Điểm khác biệt:

+ Nguyễn Trãi: do cảm thấy bất lực trước thực tại, ông chọn lui về ở ẩn, sống cuộc đời ẩn sĩ "an bần lạc đạo".

+ Hồ Chí Minh: phải sống giữa thiên nhiên trong bối cảnh cách mạng, dù thiếu thốn đủ bề về vật chất, nhưng vẫn kiên trì hoạt động cách mạng, tìm ra con đường cứu nước, giúp đời.

1. Hoàn cảnh sáng tác
Sau hơn ba thập kỷ tham gia vào hoạt động cách mạng ở nước ngoài, tháng 2 năm 1941, Bác Hồ đã trở về quê hương, trực tiếp dẫn dắt phong trào cách mạng trong nước. Thời điểm này, Người sống và làm việc trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, tại hang Pác Bó - một hang nhỏ ở huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, với những sinh hoạt hết sức giản dị. Bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” chính là một trong những tác phẩm nổi bật được sáng tác trong giai đoạn lịch sử đặc biệt này.

2. Thể loại
Bài thơ được sáng tác theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật nổi tiếng. Thể thơ này bao gồm một khổ với bốn câu, mỗi câu chứa bảy chữ, là một trong những thể thơ đã du nhập và trở thành phổ biến trong nền văn học trung đại Việt Nam.

Trả lời câu 1 (trang 29 SGK Ngữ văn 8, tập 2)

Bài thơ này mang thể loại tứ tuyệt. Có thể kể đến một số tác phẩm cùng thể loại như “Cảnh Khuya” và “Nguyên Tiêu” (Rằm Tháng Giêng)…

Trả lời câu 2 (trang 29 SGK Ngữ văn 8, tập 2)

Âm điệu chính của bài thơ toát lên sự sảng khoái, tự nhiên, hóm hỉnh và một chút vui đùa. Điều này cho thấy rằng mặc dù sống trong hoàn cảnh khó khăn, tâm trạng của Bác vẫn luôn tỏa sáng với sự lạc quan, và Người còn cảm thấy phấn khởi với cuộc sống nơi núi rừng hoang vu.

Trả lời câu 3 (trang 26 SGK Ngữ văn 8, tập 2)

- 'Thú lâm tuyền' – cũng như 'thú điền viên' – là những tình cảm trong sáng, thể hiện nét đẹp văn hóa từ xưa.

- Bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” khắc họa rõ nét 'thú lâm tuyền' và niềm vui bất tận của Bác Hồ khi sống ở Pác Bó. Người như thực sự hòa mình với nhịp sống nơi núi rừng, như một vị tiên hoặc 'khách lâm tuyền'.

- Tuy nhiên, đây không phải là một ẩn sĩ trốn đời mà là một nhà cách mạng vĩ đại đang chăm chỉ hoạt động cách mạng trong hoàn cảnh đầy gian khổ. Sự nghiệp cách mạng ấy chỉ cho phép Người hưởng thụ chút niềm vui đơn giản với rừng và suối (thú lâm tuyền) giữa những gian nan khi ở Pác Bó, cũng như sau đó ở Việt Bắc. Cuộc đời của Người phần lớn dành cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Bố cục

Bài thơ được chia thành 2 phần:

- Phần 1 (3 câu thơ đầu): Miêu tả cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác.

- Phần 2 (còn lại): Chia sẻ cảm nghĩ của Bác về cuộc đời cách mạng.

Nội dung chính

Bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” là một tác phẩm tứ tuyệt giản dị nhưng mang âm hưởng vui tươi, thể hiện tinh thần lạc quan và phong thái ung dung của Bác Hồ trong cuộc chiến cách mạng đầy gian khổ tại Pác Bó. Đối với Người, hoạt động cách mạng và sự hòa mình với thiên nhiên chính là những niềm vui quý giá nhất.

Khái quát về tác giả và tác phẩm

1. Tác giả

- Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 2/9/1969), xuất thân từ Làng Sen, Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An.

- Người là một nhà lãnh đạo, một nhà cách mạng vĩ đại, một nhà văn và nhà thơ danh tiếng của dân tộc, đồng thời cũng được ghi nhận là một trong những nhân vật văn hóa thế giới.

- Bác còn là một nhà văn, nhà thơ và nhà báo với nhiều tác phẩm được viết bằng tiếng Việt, tiếng Hán và tiếng Pháp.

2. Tác phẩm Tức cảnh Pác Bó

- Hoàn cảnh sáng tác: Vào tháng 2 năm 1941, sau nhiều năm xa quê hương hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Bác Hồ trở về nước và lãnh đạo trực tiếp phong trào cách mạng. Người đã sống và làm việc trong điều kiện hết sức gian nan, tại hang Pác Bó, một địa điểm gần biên giới Việt - Trung (thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng); thường xuyên phải sống bằng cháo ngô và măng rừng, nơi làm việc của Người chỉ là một phiến đá bên bờ suối mà Người đã đặt tên là suối Lê-nin.

- Thể loại thơ: Thất ngôn tứ tuyệt.

- Cấu trúc bài thơ: Chia thành 2 phần.

+ Phần 1 (3 câu thơ đầu): Miêu tả cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác.

+ Phần 2 (còn lại): Diễn đạt cảm nghĩ của Bác về cuộc đời cách mạng.

Câu 1 - Trang 29 SGK

Bài thơ thuộc thể thơ nào? Kể tên một vài bài thơ cùng thể loại mà em đã học.

Trả lời

- Bài thơ Tức cảnh Pác Bó được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.

- Một số tác phẩm cùng loại: Nam quốc sơn hà, Cảnh khuya, Nguyên tiêu, Bánh trôi nước, Thiên trường vãn vọng, Tĩnh dạ tứ, Hồi hương ngẫu thư…

Câu 2 - Trang 29 SGK

Hãy nhận xét về giọng điệu chung của bài thơ. Tâm trạng của Bác Hồ tại Pác Bó được thể hiện ra sao qua bài thơ? Tại sao Bác lại cảm thấy cuộc sống gian khổ lại là điều tuyệt vời?

Trả lời

- Giọng điệu chung của bài thơ mang sắc thái vui vẻ, kết hợp với sự hóm hỉnh và hài hước.

- Tâm trạng của Bác Hồ tại Pác Bó:

+ 'sáng ra bờ suối, tối vào hang' → cuộc sống tự tại, hòa quyện với thiên nhiên.

+ 'cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng' → sự thiếu thốn, đói khổ nhưng vẫn ngập tràn yêu đời và vui vẻ.

+ 'bàn đá chông chênh' → phản ánh sự gian nan trong hoàn cảnh sống, đồng thời là nỗi gian khổ trong cuộc chiến chống ngoại xâm.

→ Dù đối mặt với nhiều thử thách gian khó ở Pác Bó, Bác vẫn giữ được sự ung dung, bình thản và hòa hợp với thiên nhiên.

- Bác cảm thấy cuộc sống gian khổ ấy 'thật là sang' bởi:

+ Bác đặt lợi ích của đất nước và dân tộc lên trên hết.

+ Niềm hạnh phúc lớn lao nhất của Người là tìm ra con đường giải phóng tổ quốc.

+ 'sang' vì Người biết sống hòa hợp và vui vẻ với thiên nhiên.

→ Đó là hình ảnh của một nhân cách cao quý, một con người thầm lặng hy sinh vì lý tưởng cao đẹp.

Câu 3 - Trang 29 SGK

Qua bài thơ, có thể nhận thấy rằng Bác Hồ cảm thấy thoải mái và vui thích khi sống giữa thiên nhiên. Nguyễn Trãi cũng từng ca ngợi “thú lâm tuyền” (niềm vui được sống giữa rừng và suối) trong bài thơ Côn Sơn ca. Hãy so sánh “thú lâm tuyền” trong thơ Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh.

Trả lời

- Nguyễn Trãi ca ngợi “thú lâm tuyền” (niềm vui sống giữa rừng và suối) trong bài Côn Sơn ca. Trong tác phẩm này, Hồ Chí Minh cũng bộc lộ niềm vui tương tự. Tuy nhiên, “thú lâm tuyền” của Nguyễn Trãi thể hiện sự khao khát an bình của một ẩn sĩ, muốn tránh xa đời thực xã hội, tìm đến cuộc sống tĩnh lặng và thanh tao. Ngược lại, ở Hồ Chí Minh, “thú lâm tuyền” lại gắn liền với hình ảnh của người chiến sĩ, một con người hành động, đang tận tụy vì sự tự do và độc lập của dân tộc (Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng).